Θεόδωρος Κολοκοτρώνης
Ραμοβούνι Μεσσηνίας · 1770–1843 · Ρομαντισμός καί Ἀγώνας τοῦ '21
Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης (1770–1843), ο «Γέρος του Μοριά», είναι η πιο εμβληματική στρατιωτική μορφή της Επανάστασης του 1821 και ίσως ο σημαντικότερος αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της ελληνικής εξέγερσης.
Γεννήθηκε στο Ραμοβούνι της Μεσσηνίας, γιος του κλέφτη-αρματολού Κωνσταντή Κολοκοτρώνη. Έζησε από παιδί στα βουνά, κυνηγημένος συνεχώς από τους Τούρκους για τα κλεφτικά του σόι, και πέρασε στην Ιόνιο Πολιτεία, όπου υπηρέτησε ως ταγματάρχης του αγγλικού στρατού στη Ζάκυνθο.
Από την αρχή της Επανάστασης το 1821 ανέλαβε την ηγεσία των επιχειρήσεων στην Πελοπόννησο και με την περίφημη νίκη στα Δερβενάκια (26 Ιουλίου 1822), όπου συνέτριψε τον στρατό του Μαχμούτ Δράμαλη, έσωσε τον αγώνα σε μια κρίσιμη στιγμή.
Μετά την απελευθέρωση, βρέθηκε σε σύγκρουση με τις πολιτικές παρατάξεις, καταδικάστηκε σε θάνατο (η ποινή έγινε φυλάκιση), και αποφυλακίστηκε μετά τη βασιλεία του Όθωνα. Στα τελευταία του χρόνια υπαγόρευσε στον Γεώργιο Τερτσέτη την αυτοβιογραφική «Διήγησι Συμβάντων της Ελληνικής Φυλής», ένα από τα πιο πολύτιμα ντοκουμέντα της Επανάστασης.
Η ομιλία του στην Πνύκα το 1838, απευθυνόμενη στη νέα γενιά, παραμένει το πιο διάσημο απόσπασμα του λόγου του — ένας εκ των υστέρων απολογισμός του αγώνα και μια προφητική προειδοποίηση για τη σύγχρονη Ελλάδα.