Ἄννα Κομνηνή

Ἡ Ἄννα Κομνηνή (1083 – ~1153) ἦταν ἡ πρωτότοκη κόρη τοῦ αὐτοκράτορος Ἀλεξίου Α΄ Κομνηνοῦ καί τῆς Εἰρήνης Δουκαίνης, γεννημένη στήν Πορφύρα τοῦ Μεγάλου Παλατίου — πορφυρογέννητη, καί μεγαλωμένη ὡς διάδοχος ὥσπου νά γεννηθεῖ ὁ ἀδελφός της Ἰωάννης. Ἔλαβε τήν πληρέστερη παιδεία πού μποροῦσε νά προσφέρει ἡ Κωνσταντινούπολις τοῦ 11ου αἰῶνα: Ὅμηρο, τραγικούς, Ἀριστοτέλη, Πλάτωνα, γεωμετρία καί ἀστρονομία, ἰατρική. Ἡ ἴδια ὑπερηφανεύεται στό προοίμιό της ὅτι «τῶν Ἑλλήνων τήν γλῶτταν ἐς ἄκρον ἐσπούδακα».

Μετά τόν θάνατο τοῦ πατέρα της (1118) συμμετεῖχε στή συνωμοσία πού ἀπέτυχε νά ἐκθρονίσει τόν Ἰωάννη Β΄ ὑπέρ τοῦ συζύγου της Νικηφόρου Βρυεννίου. Ἀπομακρύνθηκε ἀπό τήν αὐλή καί πέρασε τά τελευταῖα της χρόνια στή μονή Κεχαριτωμένης, ὅπου καί ἔγραψε — γύρω στά ἑξήντα της, χήρα καί ἐκτός ἐξουσίας — τήν «Ἀλεξιάδα», τή δεκαπεντάβιβλη ἱστορία τῆς βασιλείας τοῦ πατέρα της (1081–1118).

Τό ἔργο εἶναι μοναδικό γιά τρεῖς λόγους: εἶναι ἡ ἀρχαιότερη σωζόμενη ἱστορία γραμμένη ἀπό γυναῖκα στήν εὐρωπαϊκή παράδοση· εἶναι ἡ κύρια βυζαντινή μαρτυρία γιά τήν Α΄ Σταυροφορία, ἰδωμένη ἀπό τήν ἄλλη πλευρά — ὁ Βοημοῦνδος τοῦ Τάραντος περιγράφεται μέ μῖγος τρόμου καί σχεδόν ὁμηρικοῦ θαυμασμοῦ· καί εἶναι γραμμένη σέ ἐπιτηδευμένη ἀττικίζουσα γλῶσσα, μέ συνειδητή ὁμηρική ὀνοματοδοσία τῶν λαῶν (Κελτοί, Σκύθαι) καί μέ τόν τίτλο νά δηλώνει εὐθέως τό πρότυπο: μιά «Ἰλιάδα» γιά τόν Ἀλέξιο. Ἡ Ἄννα δηλώνει ἱστορικό, ἀλλά γράφει καί ἐγκώμιο· ἡ ἔνταση ἀνάμεσα στά δύο εἶναι ἀκριβῶς αὐτό πού κάνει τό κείμενο τόσο διδακτικό.